PINOCCHIO (1940).
Als Snow White and the Seven Dwarfs wellicht de film is waaraan Disney het meeste genoegen beleeft, dan is Pinocchio waarschijnlijk zijn beste film. De film heeft alle kwaliteiten die zijn eerste avondvullende film tot een succes maakten en voegt daar een technisch meesterschap aan toe dat nooit meer is overtroffen. Pinocchio begint met een verbluffend effectief shot: de camera rijdt terug van een grote witte ster, pant dan daarbij over de pannedaken van een in rust verzonken Europees dorpje en rijdt dan in op het verlichte venster van Geppetto's huisje. Het is het soort shot, dat we kennen uit speelfilms na de introductie van de electrische zoomlens, maar dat in die tijd en in de geschiedenis van de tekenfilm nieuw en spectaculair is. Het dient om onze aandacht te vangen en ons in de sfeer van het verhaal te brengen vòòr er een woord is gesproken.
Het eerste succes van Disney was het gevolg van zijn beheersing van de mogelijkheden van de geluidsfilm. Ten tijde van de eerste avondvullende animatiefilms heeft hij een verhaaltechniek ontwikkeld die vooral berust op visuele middelen. Naast de animatie zelf bieden de camera-bewegingen zijn mensen de belangrijkste verhalende middelen. Disney blijft vakkundig gebruik maken van geluid en muziek, maar zijn grootste verdienste is de schepping van een visuele taal die geheel overtuigend en buitengewoon rekbaar is.

Pinocchio wordt in een hoog tempo aangepakt, maar na een half jaar moet het project worden stopgezet. Het belangrijkste probleem zit hem in de figuur van Pinocchio zelf. Moet hij als een marionet beschouwd worden of als een jongetje? Na verloop van tijd blijkt een jongensachtig karakter de beste oplossing. Één voor één worden de kwesties rond de personages opgelost en het werk raakt weer in gang. Eens te meer valt de invloed van Hurter de gehele film door te merken, zowel in de personages als in de talloze vreemde details die de achtergrond van bijna elke scène bevolken. Gustav Tenggren maakt veel gewassen tekeningen die voor een belangrijk deel de sfeer van de film bepalen. De multiplane-camera en de visuele gecompliceerdheid van de film als geheel bieden de lay-out mensen veel kansen. Deze worden dan ook met beide handen aangegrepen.

De kritiek reageert enthousiast op Pinocchio, maar toch is de film niet direct een financieel succes. De film wordt in 1940 uitgebracht, vijf maanden na het uitbreken van de oorlog in Europa. Dat beïnvloedt in niet geringe mate het verdere commerciële verloop.

Zoals gezegd is Pinocchio één van Disney's grootste meesterwerken. Disney is bij deze 88 minuten durende productie, gebaseerd op het beroemde kinderboek van C.Collodi, op dezelfde wijze te werk gegaan bij het ontwerpen van zijn verhaal als bij zijn eerste tekenfilm, Snow White and the Seven Dwarfs. Hij leest eerst het boek van Collodi, waarna hij alleen de voorvallen - en hij beschouwde zichzelf als doorsnee-toeschouwer - die hij zich uit het verhaal herinnert op een dictaphone vastlegt. De rest van de geschiedenis wordt er door hem en zijn medewerkers bij gefantaseerd. Op die manier ontstaat een heel nieuw kunstwerk.

De produktie van Pinocchio begint al in 1937. Door het succes van Snow White and the Seven Dwarfs aangemoedigd en vanuit de wetenschap dat er een markt voor lange tekenfilms bestaat, wil Disney een film maken die nog meer geperfectioneerd is dan de eerste. Als goed leerling van de Amerikaanse School, die die eenvoudige figuurtjes en 'beweging' als hoofdeisen stelde, zorgt Disney ervoor dat al zijn karakters eenvoudig zijn. Van de niet-menselijke figuren hebben zowel Jiminy, ofwel Jimmy Cricket, Honest John als Pinocchio slechts vingers die in handschoenen gestoken zijn. Behalve het feit dat vier vingers gemakkelijker zijn om te tekenen, leiden ze de aandacht van de kijker ook minder af, terwijl een zachtere animatie en een soepeler bewegen mogelijk wordt. Op technisch en op artistiek gebied wordt alles op alles gezet om de film beter te maken dan de succesvolle voorganger, waar het publiek nu verwend mee is geworden.

De volgende cijfers zijn niet alleen voer voor statistici, maar tonen goed aan hoe groots de opzet van de film is geweest: Er zijn voor Pinocchio meer dan 350.000 aparte tekeningen gemaakt - en als we de schetsen meerekenen komen we op meer dan één miljoen. In de drie jaar tijd dat de film geproduceerd wordt, hebben er meer dan 750 artiesten hun medewerking verleend. Hieronder tellen we dan: 32 animatoren, 102 assistenten, 167 in-betweeners, 20 lay-out men, 25 achtergrond-artiesten, 65 special effects-animators (die rook, water, wolken en andere effecten tekenden) en 158 jonge vrouwen die de Disney-figuren inktten en op transparant celluloid-sheets schilderden. Een orkest van 80 mensen zorgt voor de achtergrondmuziek van de productie die het voor die tijd gigantische bedrag van twee miljoen dollar kost. En dat was dan in de jaren dertig. (Fritz the Cat uit 1972 moet het dan doen met een budget van één miljoen dollar!)

De achtergronden van Pinocchio zijn de fraaiste geworden van de Disney-tekenfilms tot nu toe. Er zijn er meer dan 1000 getekend. Dat brengt natuurlijk een enorme verfraaiing van de tekenfilm met zich mee, omdat de achtergronden altijd de story weerspiegelen terwijl de artiesten of karakters het eigenlijke toneel van de verbeelding moeten opvullen om de actie geloofwaardig te maken. Voor schematische tekenfilms als die van Charles Schultz gaat dit natuurlijk niet helemaal op. Zo zien we dat het huisje van Geppetto, de houtsnijder, vol hangt met allerlei soorten pijpen, dozen, klokken, en stukken speelgoed. Meestal wordt de achterwand in een huiskamer zo sober mogelijk getekend. Ook de stenen - een soort kinderkopjes - in het straatje waar het louche café van de in kinderen handelende koetsier zich bevindt, zijn allemaal apart getekend. De tekenstijl lijkt heel sterk op de romantische schilderijen uit het begin van deze eeuw. Pinocchio is op dit gebied ook duidelijk de overgangsfilm van het kassucces Snow White and the Seven Dwarfs naar de als het ware 'academische' Fantasia uit 1940, in welke film de achtergrondmuziek ook uit klassieke muziek bestaat. Met deze film haalt Disney zich de woede van zowel de intellectuelen als van de gewone mensen op de hals. De eersten verwijten hem zijn film-verleden en de laatste verwijten hem zijn film-heden. Pinocchio vormt gelukkig de gulden middenweg.

In 1931 introduceert Disney als eerste kleuren in zijn korte tekenfilm Flowers and trees, een film waarvoor hij een Academy Award krijgt. Sindsdien is er op het gebied van de toepassing van kleuren veel veranderd. Voor Pinocchio wordt er door de chemici in de laboratoria van de Disney-studio's maandenlang gezocht naar nieuwe kleurschakeringen. Er moet constant rekening gehouden worden met het feit dat een karakter in de film, qua kleur, in alle scènes waar hij in voorkomt, harmonieert. Het resultaat is dat in Pinocchio vijftienhonderd verschillende kleuren en schakeringen zijn gebruikt. Men gebruikte voor deze film een trapsgewijze camera, een eigen vinding, waarmee men in staat is om verschillende lagen met beschilderd glas te fotograferen, zodat een realistische illusie van diepte tussen voor- en achtergrond wordt verkregen. Met deze speciaal ontworpen camera - die $ 71.000 kost - verkrijgt men een heel bijzonder drie-dimensionaal effect. De cameralieden zijn dolenthousiast over de nieuwe techniek en experimenteren naar hartelust. De beginscène waarin op expressieve een beeld wordt gegeven van het slapende stadje waarna de camera tussen twee gebouwen naar beneden duikt waar heel klein Jimmy Cricket staat, maken de cameramensen met zoveel plezier dat ze $ 25.000 verschieten voor een half-minute shot!

De film is gemaakt onder leiding van een aantal uitstekende animation directors. Wanneer we de lijst van, bijvoorbeeld, het veel latere Bedknobs and Broomsticks (1972) erbij nemen, komen we drie namen tegen die al bij Pinocchio en zelfs eerder bij Disney in dienst zijn: Milton Kahl, Ward Kimball en Eric Darson.
In de lente van 1940 krijgt Walt Disney twee Academy Awards voor zijn film Pinocchio. Het geldt de onderdelen Best Original Musical Score en de song When you wish upon a star. De kranten en tijdschrift-kritieken oordelen unaniem Pinocchio beter dan Snow White and the Seven Dwarfs, op de muziek na. Dit tot grote verbazing van Disney. Er is slechts één muziekcriticus, José Rodriguez, die in Script Magazine schrijft dat gedeelten van de Pinocchio-muziek wel in een symfonische suite zouden kunnen passen. Als de Academy of Motion Picture Arts and Sciences zich later achter de mening van Rodriguez schaart, reageert Disney met: 'Maybe it's not so bad as I thought it was'.


WIST JE DAT....
....Pinokkio Disney's 2e avondvullende tekenfilm is?
....de film $2.600.000 kostte?
....de film in premiere ging op 7 februari 1940?
....Europa de film niet kon zien omdat er toendertijd oorlog was?
....Disney hierdoor 45% van z'n inkomen kwijt was?
....de film $1.000.000 verlies maakte?
....dat geld vandaag de dag al enkele keren is terug verdiend?
....de beginscene alleen al $25.000 kostte?


teken film pionier Ward Kimball is overleden op 8 juni 2002 op 88 jarige leeftijd in Californië. Ward Kimball, maakte deel uitvan Walt Disney's befaamde Nine Old Men die voor de eerste grote tekenfilm verantwoordelijk waren. Kimball kwam in 1934 bij de walt disney studio's hij werkte mee aan sneeuwwitje en de zeven dwergen, pinokkio, fantasia en peter pan. belangrijke creaties van Kimball waren de nieuwe gedaante van Mickey mouse, en de figuur japie krekel, die hij verzon als maatje voor pinokkio.

OSCAR WINNER - BEST MUSIC, Original Song Winner: Pinocchio (1940) - Leigh Harline (music); Ned Washington (lyrics) For the song "When You Wish Upon a Star"